Airgeadas Rialtais Áitiúil

Rinneadh léirmheas ar an alt seo an uair deireanach: 1 year 8 months ó shin
Tá léirmheas le déanamh air an chéad uair eile i: 0 sec

Ó thaobh cúrsaí Airgeadais Rialtais Áitiúil, tá an Roinn fócasaithe ar fholláine, ar bhainistíocht éifeachtach agus ar chuntasacht na n-údarás áitiúil ó thaobh cúrsaí airgeadais, agus ar phrionsabail maidir le leis an luach ar airgead a chur chun cinn san earnáil.

Caiteachais Chaipitil

Caiteachas Caipitil is ea caiteachas lena bhfágtar go gcruthaítear sócmhainn a mhaireann níos faide ná an bhliain inar soláthraíodh an tsócmhainn sin m.sh. tithe, linn snámha, leabharlann srl. Déantar mórchuid an chaiteachais a airgeadú le deontais Stáit agus an iarmhéid á maoiniú le tobhaigh fhorbartha agus iasachtaí agus acmhainní inmheánacha an údaráis féin agus díolacháin mhaoine.  I gcás roinnt tionscadal (m.sh. oifigí rialtais áitiúil), féadfar iad a bheith mhaoinithe le hacmhainní agus iasachtaí an údaráis áitiúil féin amháin.

Ullmhaíonn agus cuireann Príomhfheidhmeannach an Údaráis áitúil tuairisc faoi bhráid na gcomhaltaí tofa lena dtugtar le fios clár na dtionscadal caipitil atá á moladh ag an údarás áitiúil don bhliain atá le teacht agus don dá bhliain ina diaidh sin. Áirítear caiteachas leis an gclár caipitil ar shócmhainní seasta, ar thionscadail bhonneagair, ar obair atá fós idir lámha agus ar speansais tosaigh.

Soláthraítear mionsonraí i Ráiteas Airgeadais Bliantúil (RAB) an údaráis áitiúil ar Ioncaim & ar Chaiteachas an Chuntais Chaipitil agus ar an Iarmhéid Chaipitil fhoriomlán.

Caiteachas Reatha

Léirítear caiteachas reatha (dá ngairtear caiteachas ioncaim uaireanta) le buiséad bliantúil údaráis lena gcuimsítear reáchtáil laethúil an údaráis áitiúil (lena n‑áirítear tuarastail foirne, cothabháil tithe, pinsin, costais oibriúcháin srl.). Glacann an chomhairle thofa an buiséad bliantúil ag a chruinniú faoin mbuiséad.

Soláthraítear an bonn reachtaíochta do phróiseas bhuiséid an rialtais áitiúil leis an Acht Rialtais Áitiúil 2001, faoi mar a leasaíodh leis an Acht um Athchóiriú Rialtais Áitiúil 2014. Déantar an buiséad a fhorbairt trí phróiseas céimnithe lena mbaineann ionchur ón bPríomhfheidhmeannach, ó chomhaltaí an Cheantair Bhardasaigh agus ó Ghrúpa an Bheartais Chorparáidigh. Is faoi gach údaráis áitiúil a bhíonn sé a thosaíochtaí caiteachais féin a chinneadh i gcomhthéacs an phróisis bhuiséidigh bhliantúil agus aird á tabhairt ar riachtanais atá sonraithe go háitiúil agus ar acmhainní a bhíonn ar fáil. Bíonn freagracht dhíreach ag comhaltaí tofa údaráis áitiúil sa dlí as gach feidhm fhorchoimeádta de chuid an údaráis, lena n-áirítear an buiséad bliantúil a ghlacadh, agus bíonn siad cuntasach tríd an gcóras daonlathach as an gcaiteachas ar fad a dhéanann an t-údarás áitiúil.

Bíonn buiséid údaráis áitiúil aonair ar fáil ó rannán airgeadais na comhairle agus foilsítear iad ar shuíomh idirlín na n-údarás i gcoitinne. Bíonn sonraí comhdhlúite maidir le buiséid bhliantúla do na húdaráis áitiúla ar fad, arna dtiomsú ag an Roinn, ar fáil ag Local Government Finance (i mBéarla amháin)

Maoinítear an caiteachas reatha as foinsí éagsúla, faoi mar a leagtar amach thíos, cé go bhféadfaidh ranníocaíocht shonrach an ioncaim as na foinsí difriúla a bheith éagsúil idir údaráis.

Muirir ar earraí agus ar sheirbhísí

Bíonn cumhachtaí ag údaráis áitiúla le muirir a ghearradh ar sheirbhísí a sholáthraíonn siad, mar shampla, cíosa tithíochta, muirir dhramhaíola, muirir pháirceála, táillí ar iarratais phleanála. I bhformhór na gcásanna, socraítear an muirear nó an táille go háitiúil cé go socraítear muirir nó táillí áirithe ar leibhéal náisiúnta.

Rátaí

Bíonn údaráis áitiúla faoi oibleagáid reachtúil rátaí a ghearradh ar aon mhaoin a úsáidtear chun críocha tráchtála, de réir na mionsonraí a cuireadh isteach sna liostaí luachála arna n-ullmhú ag an gCoimisinéir Luachála neamhspleách faoin Acht Luachála 2001.

Is faoin údarás áitiúil aonair a bhíonn cúrsaí maidir le rátaí a ghearradh agus a bhailiú. Cineann an Oifig Luachála an Ráta Bliantúil ar Luacháil (ARV), a fheidhmítear i leith luacháil gach maoine chun an tsuim is iníoctha i rátaí a fháil. Cinneann comhaltaí tofa gach údaráis áitiuil na rátaí sin ina mbuiséad bliantúil agus bíonn an obair sin ina feidhm fhorcoimeádta ag údarás áitiúil.

Annual Rates on Valuation (ARV) incl Base Year Adjustments

Deontais shonracha stáit

Íocann ranna éagsúla rialtais deontais shonracha le húdaráis áitiúla i leith seirbhísí agus scéimeanna áirithe, mar shampla, tithíocht agus cothabháil na mbóithre.

Ciste Rialtais Áitiúil

Ciste lárnach speisialta is ea an Ciste Rialtais Áitiúil (LGF) a bunaíodh i 1999 faoin Acht Rialtais Áitiúil 1998. Tá athruithe suntasacha tagtha ar phróifíl ioncaim agus caiteachais an Chiste Rialtais Áitiúil le blianta beaga anuas. Tá ioncam, a bhí comhdhéanta d’ioncam mótarchánach go stairiúil in éineacht le roinnt íocaíochtaí ón Státchiste, comhdhéanta anois de mhótarcháin, ioncam ón Státchiste agus, ó 2014, den Cháin Mhaoine Áitiúil.

Déanann an Rialtas cinneadh i leith an chaiteachais ón gCiste Rialtais Áitiúil gach bliain mar chuid den phróiseas buiséadach. Áirítear iad seo a leanas le caiteachas ón gCiste Rialtais Áitiúil le blianta beaga anuas:

  • Íocaíochtaí don Roinn Iompair, Turasóireachta agus Spóirt do bhóithre neamhnáisiúnta agus do bhonneagar poiblí
  • Fóirdheontas do Uisce Éireann
  • Cionnranna na Cánach Maoine Áitiúil d’údaráis áitiúla
  • Maoiniú do thionscnaimh áirithe rialtais áitiúil
  • Íocaíocht don Státchiste.

Cuntais an Chiste Rialtais Áitiúil  (i mBéarla amháin)

Cáin Mhaoine Áitiúil

Ceanglaíonn na hAchtanna Airgeadais (Cáin Mhaoine Áitiúil) ar an Aire Airgeadais suim a íoc a bheidh comhionann leis an gCáin Mhaoine Áitiúil (CMÁ) a bailíodh, lena n-áirítear aon ús a íocadh i rith na bliana, ón gCiste Lárnach isteach sa Chiste Rialtais Áitiúil, ó 2014.

Cabhraíonn cionranna Cánach Maoine Áitiúla a íoctar amach as an gCiste Rialtais Áitiúil le seirbhísí áitiúla bunriachtanacha a mhaoiniú amhail, páirceanna poiblí; leabharlanna; spásanna oscailte agus taitneamhachtaí áineasa; pleanáil agus forbairt; seirbhísí dóiteáin agus éigeandála; cothabháil agus glanadh sráideanna agus soilse sráide – agus téann siad ar fad chun tairbhe do shaoránaigh go díreach.

De réir cinntí Rialtais, coinnítear 80% den cháin seo go háitiúil in 2015 agus 2016 chun seirbhísí poiblí rí-thábhachtacha a mhaoiniú. Déantar an 20% atá fágtha a athdháileadh chun maoiniú breise a sholáthar d’údaráis áitiúla a bhfuil boinn chánach níos ísle acu mar gheall ar an éagsúlú ar luachanna maoine ar feadh an Stáit.

Éifeachtach ó 1 Iúil 2014, féadfaidh údaráis áitiúla ráta na Cánach Maoine Áitiúil (CMÁ) ina gceantar riaracháin a éagsúlú don bhliain ina dhiaidh suas le 15% de bhonnráta na Cánach. Caithfear an cinneadh leis an éagsúlú a dhéanamh a bheith déanta trí rún de chuid na Comhairle agus a fhógairt do na Coimisinéirí Ioncaim faoin 30 Meán Fómhair go bhféadfar é a fheidhmiú don bhliain ina dhiaidh.

Mionsonraí ar chionranna na Cánach Maoine Áitiúil (i mBéarla amháin), lena n-áirítear cinntí lenar cuireadh éagsúlú áitiúil san áireamh le coigeartú a dhéanamh:

Ráitis Airgeadais Bliantúla

Ceanglaítear ar gach údarás áitiúil Ráiteas Airgeadais Bliantúil (RAB) a ullmhú faoi dheireadh an Mhárta tar éis dheireadh na bliana agus é a fhoilsiú faoi dheireadh an Mheithimh.

Déanann Seirbhís Iniúchóireachta an Rialtais Áitiúil sa Roinn iniúchóireacht ar na ráitis bhliantúla seo.

Nuair a bhíonn na hIniúchóireachtaí ar fad curtha i gcrích, foilsíonn an Roinn foilseachán comhdhlúite Ráitis Airgeadais Bhliantúil arna thiomsú ó na Ráitis Airgeadais Iniúchta arna bhfoilsiú ag gach údarás áitiúil.

Ba cheart ceisteanna i ndáil leis na ráitis aonair a sheoladh chuig an údarás áitiúil ábhartha.

Catagóra 
Ábhar 
Fo-Ábhar