Leagan furasta le priontáilLeagan furasta le priontáil

Dréacht-Phlean Bainistíochta Abhantraí foilsithe ag Coveney

Foilsithe an Máirt, 28 Fea 2017
Minister Simon Coveney

-Bearta á nglacadh in earnálacha, lena n-áirítear seirbhísí agus talmhaíocht, chun caighdeán uisce in aibhneacha, i locha agus in uiscí le cósta a fheabhsú
-Clár nua ‘Blue Dot Catchments’ agus fóram náisiúnta uisce
-€1.7 billiún le hinfheistiú in infreastruchtúr dramhuisce go dtí 2021

D'fhoilsigh an tUasal Simon Coveney, T.D., an tAire Tithíochta, Pleanála, Pobail agus Rialtais Áitiúil, Dréacht-Phlean Bainistíochta Abhantraí na hÉireann (RBMP), 2018-2021, inniu, atá faoi réir comhairliúchán poiblí as seo go ceann sé mhí.

Leagtar amach bearta sa dréachtphlean arb é is aidhm leo an timpeallacht uisce a chosaint agus a fheabhsú, d'fhonn cuspóirí an Chreat-Treoir Uisce (WFD) a bhaint amach.  Is é mórchuspóir na Treorach go mbeadh uisce maith inár gcuid aibhneacha, loch, agus uiscí le cósta. Tá an méid sin le baint amach trí phleanáil bainistíochta a dhéanamh ar abhantrach dobharcheantair. 

I measc phríomhbhearta an dréachtphlean, tá:

  • infheistíocht €1.7 billiún beartaithe ag Uisce Éireann i dtionscadail dramhuisce, i gcláir agus i mbainistíocht fheabhsaithe sócmhainní as seo go 2021 - ag cur oibreacha uasghrádaithe dramhuisce isteach i 105 ceirtleán nó ceantar uirbeach agus chun Éire a thabhairt i gcomhréir leis an Treoir Cóireála Dramhuisce Uirbeach;
  • Beidh 353 measúnú riosca déanta ag Uisce Éireann ar fhoinsí uisce óil faoin mbliain 2021;
  • 50,000 feirmeoir ag glacadh páirte i ngníomhartha agus á gcur i bhfeidhm  chun timpeallacht na tuaithe a fheabhsú, lena n-áirítear gníomhartha chun caighdeán an uisce a fheabhsú faoin gClár Forbartha Tuaithe (RDP); €1.4 billiún Scéim GLAS (2014-2020). D'fhonn tacú leis na gníomhartha seo, bunóidh an Fóram Náisiúnta Inmharthanachta Déiríochta clár  aistrithe eolais píolótach a mbeidh comharchumann déiríochta i bhfeighil air. Pléifear bainistíocht cothaithigh agus bainistíocht ar thruailliú ó fhoinsí feirme.   Cuirfear an clár seo i bhfeidhm d'fheirmeoirí déiríochta atá ag soláthar do chomharchumainn;
  • Clár ‘Blue Dot Catchments', clár chun feasacht a ardú agus dea-chleachtas a chur chun cinn d'fhonn na huiscí is glaine in Éirinn a chosaint;
  • struchtúir fheabhsaithe rialachais agus seachadta RBMP agus bonn fianaise láidrithe a fhorbairt as a bhféadfaí cinntí a dhéanamh;
  • fóram náisiúnta uisce a bhunú chun go mbeidh páirt níos mó ag geallsealbhóirí agus ag an bpobal i gceisteanna uisce, lena n-áirítear cur i bhfeidhm an WFD – is é a bheidh i gceist anseo réimse freagrachta an Fhóraim Phoiblí Uisce atá ann faoi láthair a leathnú, fóram tomhaltóra do chustaiméirí Uisce na hÉireann; agus
  • bunachar sonraí cuimsitheach a bhunú d'astarraingtí uisce atá níos mó ná  25 méadar ciúbach.

Ag caint dó ar an dréacht-RBMP, dúirt an tAire Coveney: "Tá géarghá le huisce chun leasa na sochaí agus an gheilleagair.  Tá sé ríthábhachtach go gcosnaítear é, go ndéantar bainistiú air agus go mbaintear úsáid inmharthana as.  Is gá caighdeán uisce maith a bheith ann chun an timpeallacht, sláinte an phobail agus an geilleagar a chosaint. Tá breis agus 200,000 duine fostaithe i bpoist a bhaineann le réimse an uisce de bharr an gheilleagair.  Is é is aidhm leis an bplean an timpeallacht uisce a chosaint agus úsáid inmharthana uisce a chur chun cinn ionas go mbeidh na glúine atá le teacht in ann leas a bhaint as ceann de na hacmhainní nádúrtha is mó atá againn.

"Tá bearta tábhachtacha sa phlean seo chun caighdeán uisce a fheabhsú, foinsí uisce óil a chosaint agus cuidiú le méadú mór a theacht ar thoilleadh cóireála dramhuisce.  Má chuirimid ár dtoil le chéile agus na bearta seo á gcur i bhfeidhm againn, feicfimid dul chun cinn agus feicfimid go bhfeabhsóidh caighdeán an uisce le haimsir. Is fearr a chosnófar sláinte an phobail agus an bhithéagsúlacht dá bharr agus beidh tuilleadh deiseanna eacnamaíochta ann. 

Ar na príomhbhearta atá sa dréachtphlean, tá fóram poiblí uisce a bhunú.  Dúirt an tAire Coveney: "Le blianta beaga anuas, is fearr an tuiscint atá againn ar luach agus ar fhiúntas uisce, agus ar na dúshláin agus costais a bhaineann le seirbhísí uisce a chur ar fáil.  Is gá comhphlé agus díospóireacht a bheith ann ar bhonn leanúnach maidir le huisce a bheith ina acmhainn, maidir le caighdeán uisce mar cheist a gcaithfear aghaidh a thabhairt uirthi ar bhonn timpeallachta, sóisialta agus eacnamaíochta, agus ceisteanna uisceacha eile.  Sin an fáth a bhfuil fóram náisiúnta uisce á bhunú agam, is é sin, d'fhonn is go mbeidh níos mó díospóireachta ann agus go spreagfar an pobal agus geallsealbhóirí le dul i mbun plé ar cheisteanna ar nós an dréachtphlean seo.   Anuas air sin, tá i gceist agam scríobh chuig an bhFóram Poiblí Uisce go luath chun iarraidh orthu a gcuid tuairimí ar an dréacht-Phlean Bainistíochta Abhantraí a roinnt liom ionas gur féidir leo cuidiú linn an leagan deiridh den phlean a mhúnlú.

"Amach ón bhfóram náisiúnta atá á mholadh agam, is mian liom go léifeadh cách an plean seo agus go gcuirfidís a gcuid tuairimí faoi bhráid mo roinnese.  Táimid ag iarraidh tuairimí an uile dhuine a fháil chun cuidiú linn an plean is fearr a chur i dtoll a chéile."

Beidh comhairliúchán poiblí ann ón lá inniu go dtí an 31 Lúnasa 2017.  Cuirfear bailchríoch ar an RBMP faoi dheireadh 2017 agus ansin cuirfear faoi bhráid an Choimisiúin Eorpaigh é.  Is féidir an dréacht-RBMP (2018-2021) a íoslódáil ag www.housing.gov.ie

CRÍOCH

Nótaí d'Eagarthóirí

Comhairliúchán Poiblí
Cuireann an Roinn Tithíochta, Pleanála, Pobail agus Rialtais Áitiúil fáilte roimh fhreagraí luatha ar an gcomhlairliúchán seo, rud a chabhróidh linn teacht ar an mbealach is fearr leis na tuairimí a nochtadh le linn an phróisis seo a léiriú sa phlean deiridh.

Ba cheart freagraí a sheoladh, i bhformáid word más féidir, chuig: RBMP@housing.gov.ie nó sin, is féidir iad a chur sa phost chuig:

Comhairliúchán ar Phlean Bainistíochta Abhantraí
Aonad Comhairliúcháin Uisce agus Mara
An Roinn Tithíochta, Pleanála, Pobail agus Rialtais Áitiúil
Teach an Chustaim
Baile Átha Cliath 1
D01 W6X0

Creat Treorach Uisce
Glacadh an Creat Treorach Uisce i mí Dheireadh Fómhair 2000 (Treoir 2000/60/AE) agus bunaítear leis creat chun dobharlaigh uisce a chosaint agus a athchóiriú san AE trí chéile agus chun úsáid inmharthana uisce a chinntiú san fhadtéarma.

Ar phríomhchuspóirí an WFD, tá cosaint ghinearálta na timpeallachta uisce, lena n-áirítear gnáthóga agus speicis atá ag brath ar an uisce, agus uiscí snámha. Cuspóir lárnach amháin atá ann is ea go mbainfeadh gach dobharlach uisce, lena n-áirítear aibhneacha, locha, uiscí le cósta agus screamhuisce, stádas maith amach, ar a laghad.  Anuas air sin, leagtar béim sa Treoir ar rannpháirtíocht an phobail i bhforbairt agus i gcur i bhfeidhm an phlean a chinntiú.  Ní mór anailís eacnamaíochta ar úsáid uisce a bheith i bPleananna Bainistíochta Abhantraí.  

Tá dualgas ar Bhallstáit Plean Bainistíochta Abhantraí a bheith acu, áit a leagtar amach, i measc rudaí eile, clár beart chun caighdeán uisce a chosaint agus a athchóiriú agus cuspóirí na treorach a shásamh i ndeireadh thiar.  Bhain an chéad timthriall pleanála bainistíochta abhantraí leis an tréimhse 2009-2015. Mairfidh an dara plean timthrialla seo ó 2018 go 2021 agus mairfidh an tríú ceann ó 2022 go 2027.

Cé gurb é an tAire Tithíochta, Pleanála, Pobail agus Rialtais Áitiúil atá freagrach as an RBMP a fhorbairt, toisc a leithne atá ceisteanna uisce, bhí baint lárnach ag a lán ranna rialtais agus gníomhaireachtaí le forbairt an phlean seo. Beidh na ranna agus na gníomhaireachtaí seo lárnach dá chur i bhfeidhm freisin.

Caighdéan an uisce faoi láthair agus brú atá á chur ar chaighdeán an uisce
Is í an Ghníomhaireacht um Chosaint Timpeallachta (EPA) atá freagrach as monatóireacht a dhéanamh ar chaighdeán uisce.  De réir eolas stádais, léirítear, mar shampla, go bhfuil stádas maith á bhaint amach ag 55% de dhobharlaigh uisce abhann agus ag 46% de dhobharlaigh uisce locha don tréimhse monatóireachta 2013-15. Dá bhrí sin, is dúshlán ollmhór a chinntiú go bhfuil cuspóir an WFD i dtaobh dea-stádais a bheith ag gach dobharlach uisce á bhaint amach. 

Tugann chéad torthaí an EPA le tuiscint nach bhfuil aon fheabhas ar chaighdeán an uisce san iomlán, thar thréimhse na chéad timthrialla pleanála bainistíochta abhantraí.  Chomh maith leis sin, taispeántar tríd an mhonatóireacht atá déanta gur i laghad atá líon na ndobharlach uisce a bhfuil "stádas ard" acu ag dul, i.e. dobharlaigh uisce atá beagnach gan mhilleadh. 

Ceann de riachtanais an WFD is ea go ndéantar measúnú ar na nithe atá ag cur brú ar dhobharlaigh uisce nach bhfuil acu ach stádas 'measartha'. San anailís atá déanta sa phlean seo, léirítear go bhfuil go leor nithe éagsúla i gceist a chuireann isteach ar chaighdeán uisce, lena n-áirítear talmhaíocht, dramhuisce uirbeach, hidrea-mhoirfeolaíocht, foraoiseacht, baint mhóna agus dabhcha séarachais. Is é is aidhm leis na bearta atá sa phlean ná go ndéanfaí dul chun cinn ó thaobh na foinsí brú seo a mhaolú ar bhealach dírithe, d'fhonn caighdeán uisce a fheabhsú nuair is gá.

Torthaí a bhfuiltear ag súil leo de bharr an dréacht-RBMP (2018-2021)

  • 353 fhoinse poiblí uisce óil a chosaint tuilleadh.
  • Cóireáil fheabhsaithe dramhuisce i gceantair uirbeacha, áit a gcuirfear oibreacha nua nó uasghrádaithe dramhuisce isteach i 105 ceirtleán nó ceantar uirbeach. 
  • Caighdeáin chomhlíontacha i 6 uisce snámha atá faoi bhun an chaighdeáin agus i 16 ceantar atá íogair ó thaobh cothaitheach agus a bhfuil urscaoileadh neamhchomlíontach iontu.
  • Béim ar aistriú eolais san earnáil talmhaíochta, arb é an toradh a bheidh air go n-úsáidfear cothaithigh níos éifeachtúla, agus caighdeán an uisce a bheith níos fearr ar chostas níos lú.
  • Bearta le caighdeán an uisce a fheabhsú a chur i bhfeidhm i 600-700 dobharlach uisce, ar dóigh go dtiocfaidh feabhas ar 150 dobharlach uisce breise.
  • Idirchaidreamh níos mó leis an bpobal agus le geallsealbhóirí i dtaobh ceisteanna uisce.
  • Rialachas feabhsaithe maidir le bainistíocht abhantraí a phleanáil agus bearta a chur i bhfeidhm, agus bonn fianaise níos láidre mar thaca ag an méid sin, ag leagan síos dúshraith chun caighdeán feabhsaithe uisce a bhaint amach thar an mbliain 2121.

Cur chuige nua i leith na pleanála bainistíochta abhantraí
Is fadhb mhór é truailliú dobharlach uisce sa domhan forbartha san aonú haois is fiche, de bharr go bhfuil borradh faoin tionsclaíocht agus faoin táirgeacht talmhaíochta. Cuirtear cur chuige fadtéarmach inár láthair sa dara plean timthrialla seo le dul i ngleic le dúshlán fadtéarmach, ar cur chuige nua é.

Tá bonn fianaise i bhfad níos láidre anois ann, rud a fhágann gur féidir cinntí a dhéanamh ar leibhéal náisiúnta agus áitiúil atá bunaithe ar eolas.  Cuirtear béim an-mhór sa dréachtphlean ar chúrsaí rialachais agus struchtúir sheachadta a bheith i gceart (cur chuige náisiúnta i leith tréithriú agus bearta caighdeán uisce a chur i bhfeidhm ar an leibhéal cuí) le go mbeidh cur chuige éifeachtach dobharcheantair ann. Tá an cur chuige i leith comhairliúchán poiblí agus idirchaidrimh níos láidre.  Leanfar de bhearta éifeachtacha a bhí sa chéad timthriall agus cuirfear bearta tacaíochta i bhfeidhm ar bhonn tosaíochta.  Ord tosaíochta soiléir agus comhaontaithe, mar aon le bonn a chur faoin gcumas, faoin saineolas agus faoi na struchtúir a theastaíonn chun an méid sin a dhéanamh.  Leagtar amach tosaíochtaí soiléire sa phlean seo a chinnteoidh go mbeidh na geallsealbhóirí go léir ag obair as lámha a chéile agus iad dírithe ar thorthaí dearfacha a bhaint amach.

Ceaptar go dtiocfaidh feabhas ar chaighdeán an uisce de bharr an chuir chuige seo, as seo go 2021. Lena chois sin, leagtar síos struchtúir agus saineolas is riachtanach chun tuilleadh feabhais a chur air sa tréimhse a thiocfaidh ina dhiaidh, go 2027.

Anailís eacnamaíochta
Leagann an WFD síos riachtanas go gcaitheann an RBMP anailís eacnamaíochta a dhéanamh ar úsáid uisce, mar a gcuirtear san áireamh prionsabail ghnóthú an chostais a bhaineann le seirbhísí uisce. Leagtar amach anailís eacnamaíochta sa dréachtphlean i dtéarmaí an méid uisce a mheastar a úsáidtear agus na costais a ghabhann le soláthar uisce agus le seirbhísí dramhuisce. Lena chois sin, leagtar amach an próiseas reatha plé atá ann i dtaca le seirbhísí uisce a mhaoiniú amach anseo. Is gá toradh an phróisis plé a léiriú sa leagan deiridh den RBMP, atá le críochnú faoi dheireadh na bliana 2017.

Catagóra 
Ábhar